Dil Beyti Projesi Hakkında

İnsan; değerleri üzerine kavramlar, kavramları üzerinden düşünceler, düşünceleri üzerinden de eşya üreten sosyal bir varlıktır. Bu açıdan baktığımızda tarih ilmi bizi, farklı toplumlara yaptıkları üzerinden, onların asıl önem verdiği şeylere şahit tutan bir enstrumandır.

Toplum olarak biz de, çok uzak sayılmayacak geçmişimizde, inandığımız değerler üzerinde kendimize telif bir medeniyet inşa etmiştik. O günlerde maneviyat; şehirlerde, evlerde, her an beş duyu ile algılanabilecek kadar yoğun yaşanıyordu. Böyle bir medeniyetin oluşumu ise kuşkusuz ferdi değil, topyekün bütün kavramların ilahi rıza gözetilmesi ile mümkün olmuştu.

Dil Beyti Projesi, bu kavram seti içindeki ana arterlerden biri olan “Musıkî”ye odaklanmış, ana kaynağı notalar ve yazılı belgelerden ziyade Türk Tasavvuf Musıkîsi meşk kayıtları olan bir veri atlasıdır.

Musıkî; herşeye rasyonel bakan, bütün kavram seti maddiyat olmuş modern toplumun spektrumunda büyük bir ayak izine sahip olmayan bir sır ilmidir. Çünkü insanın doğrudan manasına hitab eder, özünü muhatap alır. Tasavvuf erbabı olan zevat-ı kirâm da tarih boyunca bu enstrumanın içini hikmetle doldurarak onu, insanları yaratılış gayesine çekmede bir “iksir-i azam” olarak kullanmıştır.

İşte Dil Beyti Projesi; Türk Tasavvuf Mûsıkîsini ve Folklorunu Araştırma ve Yaşatma Vakfı (TTMFAV)’nın bulunduğu, bir İstanbul Tarikatı olan, Karagümrük’teki Nureddin Cerrahi Âsitânesi’nde her pazartesi musikişinas zevat-ı kirâmın, gelen misafirlerle birlikte icra ettiği meşk kayıtlarının kodifike edilme çalışmasıdır.

Yüzyıllardır süren bu geleneğin elimizdeki ilk kayıtları Cerrahi Asitanesi’nin 19. Postnişin’i İbrahim Fahreddin Şevki Efendi (1885 - 1966) dönemine aittir. Kendisinden sonra Muzaffer Ozak Efendi (1916-1985) zamanında da dergahta Tasavvuf Musıkîsi meşkleri devam etmiş, dergâh dünün ve bugünün büyük müzisyenlerinin feyizlendiği bir buluşma mahalli haline gelmiştir. Bu dönemden itibaren teknolojinin ulaşılabilir hale getirmesi ile çok daha fazla sayıda ses kayıtları arşivimize eklenmiştir. Bütün bu tecdîd döneminde başından beri Fahreddin Efendi’nin manevi evladı olarak yanında olan Safer Dal Efendi’nin (1926-1999) büyük gayretleri sayesinde, yok olma tehlikesindeki medeniyet nişanesi olan ilahilerimiz kayıt altına alınmış, dergahın meşklerinde icra edilerek ihya olmuştur. Kanunî Cüneyt Kosal Efendi (1931 - 2018) gibi zevât-ı kiramın da notaya almasıyla artık bu eserlerin kaybolmaması temin edilmiştir. En yakın dönemde ise Muzaffer Efendi zamanından beri yaptıkları programlar ve verdikleri konserlerle Tasavvuf Musıkîsi’nin İstanbul’daki dergâhın duvarlarının ötesinde Türkiye ve dünya çapında bilinmesine Ömer Tuğrul İnançer (1946 - 2022) ve Ahmet Özhan Efendilerin büyük hizmetleri olmuştur, olmaktadır. Bugün de kıymetli hocamız ve vakfımızın zakirbaşısı M. Hakan Alvan Beyefendinin riyasetinde pazartesi meşkleri ve musıkî dersleri vakfımızda büyük bir titizlikle devam etmektedir.

Birbiri ardınca aşk ve meşk ile yürüyen bu zevâtın sa'y ü gayretleri ile bugün Patagonya’dan New York’a, Gana’dan Amsterdam’a, İstanbul’dan Novipazar’a dünyanın dört bir tarafında Derviş Yunus’un dilinden söyleyecek olursak “Muhammed’in kösü” çalınmaktadır.

DilBeyti.com internet sitemizde 2026 itibari ile 600 meşk kaydı bulunmaktadır. Projenin veritabanı tamamen bu ses kayıtları üzerinden oluştuğu için; okunan ilahilerde yeni makamlar kodifike edildikçe yeni makamlar, yeni besteler geçtikçe besteler, güfteler ve zevat-ı kiram kayıtları organik olarak sisteme işlenmektedir. Vakfımızda 1980’lerden beri yapılan meşk kayıtları 2400 kadar olduğu hesaplandığında, Dil Beyti Projesi henüz mevcut arşivimizin ancak %25’ini gösterdiğini de belirtmeliyiz.

Niyetimiz arşivimizin tamamını bugünün imkanlarını kullanarak ortaya çıkartıp, bu kutlu yolda bize rehberlik eden büyüklerimize vefa göstermek sureti ile ilahi rızayı tahsil etmektir.

Dünden bugüne bu yolda gayret eden ehl-i vefaya aşk-ı niyaz ederiz.